26 خرداد 1400 00:31

خوشه های صنعتی

جديدترين تعريفي كه مايكل پورتر، از خوشه های صنعتی ارائه كرده، به این شرح است »خوشه عبارت است از تمركز جغرافيايي نهادها و شركتهاي مرتبط با يكديگر در يك حوزه خاص. تعريفي كه آلتنبرگ و اشتامر، با توجه به متغيرهاي كميت پذير ) نه متغيرهاي كيفي مانند اعتماد، اتكا به اجتماع يا محيط اخلاقي و .... )، از خوشه ارائه ميكنند اما به اين شرح است: خوشه، مجموعه‌اي نسبتا بزرگ از شركتهاست كه در محدوده مكاني خاصي قرار دارند، پيشينه تخصصي مشخص دارند و در آن خوشه، تجارت بين شركتي و تخصص شركتها چشمگير است.

  • با دقت در تعاريف خوشه صنعتي، مي توان ويژگي‌هاي يك خوشه صنعتي را چنين برشمرد:
  • تمركز در يك منطقه جغرافيايي؛
  • وجود ارتباط درون بنگاهي و درون صنعتي بين بنگاههاي عضو؛
  • در طول هم قرار گرفتن بنگاهها در درون خوشه؛
  • وجود سازمانهاي غيرتجاري در كنار بنگاه هاي تجاري درون يك خوشه؛
  • همكاري بين بنگاهها و انجام اقدامات مشترك و جمعي؛
  • وجود رقابت بين اعضا
  • هم رشته بودن بنگاه ها در يك شاخه يا دسته صنعتي خاص (تشکيل زنجيره ارزش)؛
  • وجود تهديدها و فرصتهاي مشترك براي بنگاه هاي درون خوشه
  • پيدايش خدمات تخصصي فني، مديريتي و مالي در خوشه؛
  • وابستگي به يك منطقه خاص جغرافيايي – اقتصاد؛
  • كارايي جمعي و بهره برداري از صرفه هاي اقتصادي.

مزیت هاي تشکیل خوشه های صنعتی

 ایجاد خوشه های صنعتی به عنوان رویکردی نوین جهت توسعه صنایع کوچک و متوسط طی سه دهه اخیر مورد توجه صاحب نظران و برنامه ریزان توسعه صنعتی قرار گرفته است. در بسیاری از کشورهای جهان، بنگاه های کوچک و متوسط با مزایایی که از طریق خوشه سازی کسب کرده اند، توانسته اند به عنوان مهم ترین بخش از اقتصاد مطرح شوند. اما در ایران به رغم وجود تعداد قابل توجهی بنگاه های کوچک و متوسط، این بنگاه ها نتوانسته اند در اقتصاد کشور به عنوان یک بخش اثرگذار به ایفای نقش بپردازند.

مهمترین مزایای تشکیل خوشه های صنعتی به شرح زیر است:

1_تسهیل بسیج منابع مالی و انسانی

2_تقسیم سرمایه گذاری به مراحل کوچک و با ریسک پایین

3_فراهم اوردن بستری برای صعود و بالندگی شرکت های کوچک

4_امکان انباشت سرمایه و مهارت ها برای یکدیگر به صورت اگاهانه

5_افزایش قدرت رقابت پذیری در بازارهای جهانی و توان صادراتی

 

صرفه جوئی ها که تشکل هاي خوشه اي امکان بهره برداري از آنها را در بنگاههاي عضو بوجود می آورند

  • صرفه هاي ناشی از نقل و انتقال
  • صرفه هاي تولید در مواد واسطه
  • صرفه هاي داخلی ناشی از مقیاس براي بنگاه
  • صرفه هاي ناشی از شهرت
  • صرفه هاي خارجی ناشی از مقیاس براي بنگاه ، اما داخلی براي صنعت
  • صرفه هاي خارجی ناشی از مقیاس یا صرفه هاي شهري
  • صرفه هاي ناشی از نیروي کار .
  • .صرفه هاي ناشی از ارتباطات .
  • صرفه هاي ناشی از ارائه خدمات پشتیبانی
  • صرفه هاي ناشی از وجود عوامل زیربنایی مکانی
  • صرفه هاي ناشی از تسهیلات دولتی
  • صرفه هاي ناشی از جریان اطلاعات
  • صرفه هاي ناشی از شکل گیري فعالیت هاي مکمل

مراحل اجرای پروژه توسعه خوشه های صنعتی

به منظور اجراي فرآيند توسعه‌ي خوشه صنعتی، پروژه توسعه‌ي خوشه در قالب فازهاي كلي زير به اجرا در مي آيد :

فاز اول - مطالعه شناختي : 

بمنظور تحليل وضعيت موجود خوشه و فضاي ملي و جهاني حاكم بركسب و كار مربوطه، مطالعه اي كتابخانه اي و ميداني بر اساس متدولوژي برگرفته از يونيدو به اجرا در مي آيد. مطالعه صرفاً يك مطالعه تئوريك نبوده و مي بايست دقيقاً معطوف به مختصات خوشه و جهت ارائه روش ها و راهكارهاي رفع مشكلات و ارتقاي خوشه به سطح مناسبي از توسعه يافتگي تهيه و ارائه شود. مدت زمان انجام مطالعه شناختي توسط عامل توسعه، 3 تا 4 ماه مي باشد.

فاز دوم- اعتماد سازي : 

نظر به اينكه فرآيند توسعه نيازمند سطح مناسبي از سرمايه اجتماعي و تعامل مثبت بين اعضاي خوشه و همين طور اعضاي خوشه و ساير مراكز دولتي و غير دولتي (نهادهاي پشتيبان) مي باشد، ضروري است از طرق مختلف علمي و عملي از جمله انجام پروژه هاي اعتمادساز و كوتاه مدت مانند"حمايت ازشرکت در نمايشگاه و انجام بازديدهاي مشترک و ..." ، نسبت به ارتقاء سطح اعتماد ذينفعان خوشه اقدام شود. فرآيند اعتمادسازي از زمان آغاز پروژه شروع و تا پايان آن ادامه خواهد داشت.

فاز سوم – تدوين سند برنامه‌ي عمل خوشه صنعتی : ‌

برنامه‌ي عمل به چشم انداز، استراتژي ها و برنامه هاي عملياتي كوتاه مدت خوشه صنعتی كه در پايان مطالعه شناختي و سپس مقاطع حداكثر يكساله‌ي بعدي از سوي عامل توسعه‌ي خوشه تدوين و ارائه و تحت عنوان سند برنامه عمل به تأييد شوراي راهبري خوشه مي رسد، گفته مي شود. پس از اتمام دوره‌ي زماني پروژه‌ي توسعه و در خوشه هاي توسعه يافته، انجام اين فرآيند بر عهده‌ي شبكه‌ي فراگير خوشه مي‌باشد.

فاز چهارم - پياده سازي :

اين فاز از فرآيند توسعه كه پس از مطالعه شناختي آغاز و بيشترين زمان پروژه‌ي توسعه را به خود اختصاص مي دهد، شامل اجراي عملياتي همه‌ي ريز پروژه هاي تعريف شده در برنامه‌ي عمل خوشه مي‌باشد. از جمله اين ريز پروژه ها مي توان به انجام پروژه هاي معطوف به توسعه‌ي بازار، ارتقاي سطح تكنولوژيك، بهبود كيفيت، توسعه‌ي منابع انساني، تأمين مواد اوليه و ...، در قالب شبكه هاي ثبت شده و نشده اشاره نمود.

فاز پنجم- خروج عامل توسعه :

در صورت حصول به سطح مناسبي از توسعه يافتگي و خود اتكايي اعضاي خوشه در تعريف و راهبري پروژه هاي مورد نياز خوشه، عامل توسعه به تدريج و طي 4 تا 6 ماه پس از اعلام آن، از خوشه خارج مي شود.

گردآوری: بورس استیج

تمامی حقوق برای بورس استیج محفوظ می باشد.

Template Design:Dima Group